Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι (1922–1975) υποστήριζε ότι ο καταναλωτισμός είχε αναδειχθεί σε ισχυρό μηχανισμό κοινωνικού μετασχηματισμού, αναδιαμορφώνοντας όχι μόνο τις καταναλωτικές πρακτικές, αλλά και τις μορφές συνείδησης, τις συμπεριφορές και τον τρόπο με τον οποίο τα υποκείμενα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τη θέση τους στην κοινωνία. Σε συνέντευξή του στον Έντσο Μπιάτζι το 1971, δήλωσε: «Ο καταναλωτικός πολιτισμός είναι η πραγματική αστική επανάσταση». Κατά τον Παζολίνι, η καταναλωτική κοινωνία παρήγαγε μια νέα μορφή κοινωνικής συμμόρφωσης, καθώς ωθούσε τα υποκείμενα, ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης, να εσωτερικεύουν τα ίδια πρότυπα κατανάλωσης, τους ίδιους τρόπους ζωής και τις ίδιες κανονιστικές αντιλήψεις περί επιτυχίας και ευημερίας. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές μορφές αυταρχικής εξουσίας, οι οποίες επιβάλλουν την υπακοή μέσω άμεσου πολιτικού καταναγκασμού, η καταναλωτική κοινωνία ασκεί την κυριαρχία της μέσω της εσωτερίκευσης των κοινωνικών της επιταγών, παρουσιάζοντας την κατανάλωση ως πραγμάτωση της ατομικής ελευθερίας και ως προϋπόθεση της ευτυχίας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούσε στον Παζολίνι η διαδικασία πολιτισμικής ομογενοποίησης που συντελούνταν υπό την επίδραση της μαζικής κατανάλωσης, με συνέπεια τη διάβρωση των τοπικών πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων, των γλωσσικών ιδιωμάτων και των διακριτών μορφών λαϊκής και εργατικής κουλτούρας. Η τηλεόραση, η διαφήμιση, η μόδα και η διαρκής παραγωγή νέων καταναλωτικών επιθυμιών λειτουργούσαν ως μηχανισμοί διάδοσης και εσωτερίκευσης ενός ενιαίου πολιτισμικού προτύπου. Με αυτόν τον τρόπο, η κοινωνική ενσωμάτωση δεν επιτυγχανόταν αποκλειστικά μέσω της πολιτικής πειθάρχησης ή του άμεσου καταναγκασμού, αλλά μέσω της αναδιοργάνωσης των αναγκών, των επιθυμιών και των προσδοκιών των ίδιων των υποκειμένων. Ο Παζολίνι χαρακτήριζε προκλητικά αυτή τη διαδικασία μια νέα μορφή φασισμού — όχι επειδή ταύτιζε τον καταναλωτισμό με τον ιστορικό φασισμό, αλλά επειδή διέκρινε σε αυτόν μια βαθύτερη μορφή κοινωνικής και πολιτισμικής διείσδυσης: μια διαδικασία που δεν απαιτούσε απλώς την εξωτερική συμμόρφωση, αλλά αναδιαμόρφωνε τις ίδιες τις επιθυμίες, τις ταυτότητες και τα κριτήρια αυτοαντίληψης των υποκειμένων. Η κεντρική του προειδοποίηση ήταν ότι η διεύρυνση της υλικής ευημερίας μπορούσε να συνυπάρχει με την αποδυνάμωση της πολιτισμικής αυτονομίας και τη συρρίκνωση της δυνατότητας να νοηθούν εναλλακτικές μορφές κοινωνικής ζωής πέρα από τους ορίζοντες της καταναλωτικής κοινωνίας.
πηγή: https://www.facebook.com/00polscience
